Een week of wat geleden gaan kijken naar Die Welle. De film is gebaseerd op een experiment van de geschiedenisdocent Ron Jones op Cubberly High School in Palo Alto (V.S.) in 1967. Tijdens zijn lessen kreeg Jones van leerlingen de vraag voorgelegd hoe het mogelijk was dat iemand als Hitler zo’n aantrekkingskracht had op mensen. Toen hij het antwoord op die vraag schuldig moest blijven startte hij de week daarna een experiment.

Dit experiment verliep veel beter dan verwacht. Na een paar weken was er een beweging in het leven geroepen, ‘The Wave’, waarvan de leden op zoek waren naar een sterk gemeenschapsgevoel en een gezonde werk-discipline. Maar al spoedig werd de beweging een doel op zich. Tegenstanders van ‘The Wave’ werden vijanden en oude vriendschappen werden beëindigd. Kritiek op ‘The Wave’ werd beantwoord met agressie en intimidatie.

Op maandag herordende leraar Jones het klaslokaal, zette het licht wat minder hard en speelde muziek van Wagner. Op het bord schreef hij het woord “discipline”. De leerlingen moesten rechtop zitten in hun stoel, met de handen strak op de rug.

Op dinsdag begon Jones met een speciale groet, gebaseerd op een golf. De beweging werd bekend als “De Derde Golf”. De leerlingen moesten die groet gebruiken als ze elkaar zagen buiten de klas.

De lessen gingen over van discipline naar “kracht door gemeenschap” en later “kracht door actie” Tegen het midden van de week waren al 60 studenten betrokken bij het project, tegen het einde van de week al meer dan 200. De andere leraars en de directeur keken van op de zijlijn toe.

Het werd pas echt gevaarlijk toen enkele studenten het tot hun taak gemaakt hadden om anderen aan te geven, als ze niet conform de voorschriften leefden. Na 4 dagen liep De Golf al uit de hand. Jones begon te vrezen voor de veiligheid van enkele studenten die niet mee wilden doen. Tot zijn verbijstering werd zijn project zo blind en rigoureus gevolgd dat hij het stillegde.

“Initially I just wanted to show my students how powerful the pressure to belong can be, but the exercise got out of control. A momentum began to build that I couldn’t slow, or even deter. I became frightened by the day-to-day happenings in class, and was forced to call it off,”

In een mum van tijd was Jones het onderwerp van nationale controverse. We weten hoe dat gaat. Over kindertjes blootstellen aan de harde realiteit van het leven en de verwoestende invloed van video’s games op onze kinderen. Voor sommigen was hij een vernieuwende held en leraar, voor anderen een gevaarlijke zot en communist.

Maar vooral waren de mensen gechoqueerd dat de mentaliteit die leidde tot de Holocaust zich zo snel kon ontwikkelen in een lieflijke all-American omgeving in de academische stad waar ook Stanford University zit.

Jones schreef zijn verhaal neer. Het werd verfilmd tot de televisiefilm The Wave. De Duitstalige remake “Die Welle” volgt het verhaal van The Wave op de voet, al zijn er een paar, deels essentiële, verschillen. Was de uitgangsvraag in The Wave waarom Hitler zo’n aantrekkingskracht op mensen had, in Die Welle staat de vraag centraal of ook anno 2008 een autocratie nog mogelijk is.

Belangrijker is het verschil in afloop van beide films. In The Wave confronteerde de leraar zijn leerlingen uiteindelijk via filmbeelden met de man die hij hun voorstelde als hun eigenlijke leider, Hitler zelf. Deze onthulling choqueerde de leerlingen zeer en velen barstten in huilen uit. In die Welle is de afloop dramatischer. De jongen, voor wie Die Welle het meest belangrijk was geworden, schiet zichzelf door de keel. Daarmee laadt hij een groot schuldgevoel op de leraar die het experiment is begonnen.

Een fijne film voorwaar. Goed gespeeld ook. Soms vond ik het vlotte hedendaagse sausje wat teveel erbij getrokken, zeker als die welle zich door de stad verspreidt om overal hun logo te gaan taggen en stickeren. De geloofwaardigheid heeft het op dat moment wat moeilijk. Maar altijd goed om nog eens tot besef te komen dat we niet al moralistisch moeten denken over onszelf en onze ontwikkeling en vooruitgang. Doet me ook denken aan de intrigerende film “das experiment” over de samenleving en uit de hand lopende machtsverhoudingen in een gevangenis.

Trailer via Youtube: